Anafilaksi ve Anafilaktik Şok

Görsel ve video eğitim materyalleri

Kılavuz önerileri temelinde hazırlanmış özgün öğretim şeması; hasta görüntüsü değildir.

12 saniyelik sessiz, özgün animasyon; gerçek vaka kaydı değildir.

MA-005 — Anafilaksi ve Anafilaktik Şok

Hazırlık tarihi: 12 Kasım 2026. Hedef: Acil tıp hekimleri, erişkin.

1. Akademik özet ve öğrenme hedefleri

Anafilaksi, hızlı başlayan, potansiyel olarak yaşamı tehdit eden sistemik aşırı duyarlılık reaksiyonudur. Ürtiker veya anjiyoödem bulunmayabilir; akut havayolu, solunum ya da dolaşım bozukluğu tanıda belirleyicidir. Erken intramüsküler adrenalin temel tedavidir. Hedefler: klinik tanı koymak, ilk 5 dakikalık yaklaşımı planlamak, IM adrenalin konsantrasyon/doz güvenliğini sağlamak, refrakter tabloları tanımak, bifazik reaksiyon için uygun gözlemi düzenlemek.

2. Etiyoloji ve patofizyoloji

Gıda, ilaç, arı/böcek zehri, lateks ve perioperatif ajanlar yaygın tetikleyicilerdir. Mast hücresi/bazofil mediatörleri vazodilatasyon, kapiller kaçak, bronkospazm ve mukozal ödem oluşturur. Hipotansiyon ile efektif dolaşım hacmi hızla azalabilir; belirgin cilt bulgusu olmadan da anafilaktik şok gelişebilir.

3. Klinik tanı, ayırıcı tanı, kırmızı bayraklar

Hızlı başlayan stridor, ses kısıklığı, dil/uvula şişmesi, wheezing, dispne, hipoksemi, hipotansiyon, senkop, dolaşım kollapsı veya şiddetli gastrointestinal belirtiler tetikleyiciyle birlikte değerlendirilir. Vazovagal senkop, akut astım, kardiyojenik şok, pulmoner emboli, bradikinin ilişkili anjiyoödem, hipoglisemi ve toksidromlar düşünülür. Uygun klinik şüphede laboratuvar sonucu beklenmez.

4. İlk yaklaşım: özgün algoritma

1. Tanı ve yardım çağrısı: ABCDE ile tanı, resüsitasyon ekibini çağır, tetikleyiciyi güvenle kes.
2. Pozisyon: Dolaşım sorunu varsa yatır, ayakları uygun koşulda yükselt; solunum sıkıntısı varsa tolere edebileceği pozisyon; ani ayağa kaldırma veya yürüterek götürme yok. Gebe hastada sol yan pozisyon.
3. Adrenalin: Erişkinde 1 mg/mL (1:1000) konsantrasyondan 0,5 mg = 0,5 mL IM, uyluğun orta üçte birinin anterolateral bölgesine. Doz/adrenalin konsantrasyonu/uygulama yolu yüksek-risk kontrolüdür.
4. Yeniden değerlendirme: Solunum veya dolaşım sorunu devam ederse 5 dakika sonra IM adrenalini tekrarla; resüsitasyon, EKG, SpO₂, kan basıncı ve uygun oksijen desteği.
5. Sıvı: Şokta hızlı IV kristalloid; erişkinde ilk 500–1000 mL bolus yanıtla yeniden değerlendirilir. Kalp/böbrek hastalığında perfüzyon ve aşırı yüklenme yakın izlenir.
6. Ek tedaviler: İnhale bronkodilatör bronkospazm için yardımcıdır; antihistaminikler ve kortikosteroidler adrenalin yerine geçmez veya başlangıç tedavisini geciktiremez. Steroidlerin bifazik reaksiyonu önlediğine dair güvenilir kanıt yoktur.

5. Laboratuvar ve görüntüleme

Anafilaksi klinik tanıdır. Serum triptaz örnekleri uygun zamanlarda, klinik stabilizasyonu geciktirmeksizin alınabilir; bazal triptaz karşılaştırması yardımcıdır. Normal triptaz anafilaksiyi dışlamaz. Kan gazı ve laktat ağır şokta organ perfüzyonunu değerlendirebilir. Görüntüleme ancak alternatif tanı veya komplikasyon kuşkusu varsa endikedir; rutin uygulama değildir.

6. Komplikasyonlar ve taburculuk

Obstrüktif üst havayolu ödemi, ağır bronkospazm, dolaşım kollapsı, kardiyak arrest ve bifazik reaksiyon görülebilir. Gözlem süresi tek bir rakama indirgenemez: ağır başlangıç, >1 adrenalin dozu, solunum/dolaşım tutulumu, uzak erişim ve önceki bifazik reaksiyon gibi riskler değerlendirilir. Taburculuk öncesi tetikleyici öyküsü, yazılı eylem planı, gerekiyorsa iki otoenjektör ve uygulama eğitimi, alerji uzmanı yönlendirmesi ve kayıt düzenlenir.

7. Özel gruplar ve güvenlik

Gebelikte maternal resüsitasyon önceliklidir, sol lateral pozisyon ve fetal değerlendirme planlanır; adrenalin geciktirilmez. Beta-bloker kullanan refrakter hastalarda uzman protokolüyle glukagon gündeme gelebilir. Pediatrik dozlar erişkin 0,5 mg dozuyla karıştırılmamalıdır. Hastane konsantrasyonu (1 mg/mL) ve otoenjektör ürün dozları birbirine karıştırılmamalıdır.

8. Klinik olgu A — Kurgusal

45 yaşında hasta antibiyotik infüzyonundan dakikalar sonra ses kısıklığı, wheezing ve TA 78/42 mmHg geliştiriyor; belirgin ürtiker yok. Tanıda cilt bulgusu şart değildir. Tetikleyiciyi durdur, yardım çağır, yatır, erişkin uygun IM adrenalin, oksijen/monitörizasyon, sıvı ve 5 dakikada yeniden değerlendirme uygula. Tryptaz için tedaviyi geciktirme.

9. Klinik olgu B — Kurgusal

52 yaşında bilinen arı alerjisi bulunan hastada arı sokması sonrası stridor, dispne ve hipotansiyon gelişiyor. İlk uygun IM adrenalinden sonra hâlâ hipotansif. Klinik yanıtı izleyerek 5 dakika sonra IM adrenalin tekrarlanır, IV sıvı uygulanır; iki doğru doz sonrası devam eden sorun refrakter anafilaksi protokolü ve ileri havayolu hazırlığı gerektirir.

10. Görsel ve video üretim listesi (kısmen hazırlanmıştır; ek materyal çalışmaları sürüyor)

• Özgün ABCDE anafilaksi algoritması ve 5 dakika yeniden değerlendirme akış şeması.
• Uyluk orta üçte biri IM enjeksiyon bölgesini gösteren anatomi şeması.
• 1 mg/mL konsantrasyon, 0,5 mg erişkin doz ve 0,5 mL hacim için yüksek-risk ilaç güvenliği kartı.
• Kurgusal resüsitasyon senaryosu video storyboard'u; hasta videosu değildir.
• MediLaboratuvar triptaz zamanlama ve seri örnekleme şeması; MediReferans alerji/anjiyoödem ayırıcı tanısı.

11. Kaynaklar

1. ASCIA Guidelines for Acute Management of Anaphylaxis, updated September 2026. https://allergy.org.au/hp/anaphylaxis/acute-management-guidelines
2. Resuscitation Council UK. Emergency treatment of anaphylactic reactions, May 2021. https://www.resus.org.uk/library/additional-guidance/guidance-anaphylaxis/emergency-treatment-anaphylactic-reactions
3. Resuscitation Council UK. Special circumstances Guidelines, October 2025. https://www.resus.org.uk/professional-library/2025-resuscitation-guidelines/special-circumstances-guidelines
4. AAAAI/ACAAI. Anaphylaxis: A 2023 practice parameter update. https://www.allergyparameters.org/parameters-and-guidelines/anaphylaxis/2023-anaphylaxis-update

Görsel ve video eğitim materyalleri (yayın sürümü)

Bu sayfada özgün Türkçe klinik öğretim şeması ve 12 saniyelik sessiz animasyon doğrudan gömülü olarak sunulur. Bunlar gerçek hasta görüntüsü değildir; klinik süreçleri şematik olarak anlatır.

Bilimsel kullanım notu: Bu eğitim içeriği güncel kılavuzlarla karşılaştırılarak hazırlanmıştır; bağımsız klinik uzman onayı tamamlanmamıştır. Hasta özelinde tanı/tedavi ve yerel kurum protokolünün yerine geçmez.

12. Bilgi değerlendirme (konunun sonunda)

1. Anafilakside cilt bulgusu şart mı? Hayır.
2. Erişkinde IM adrenalin dozu ve konsantrasyonu? 0,5 mg (0,5 mL), 1 mg/mL, uyluk anterolateral IM.
3. Solunum/dolaşım düzelmezse IM adrenalin ne zaman tekrarlanır? 5 dakika sonra.
4. Antihistaminik veya steroid ilk tedavinin yerine geçebilir mi? Hayır.
5. İki IM dozdan sonra ciddi sorun sürüyorsa? Refrakter anafilaksi için uzman protokolü, resüsitasyon, uygun IV infüzyon ve havayolu yönetimi.